К. Исаевдин ишмердүүлүгү жана салымдары жөнүндө

Кусейин Исаев — Философия илимдеринин доктору, социология профессору, көрүнүктүү окумуштуу, педагог жана коомдук ишмер. Ал өмүрүнүн жарым кылымдан ашык бөлүгүн Кыргыз Республикасынын университеттеринде окутууга жана изилдөөгө арнаган.

1993-жылдан 1999-жылга чейин ал К.Карасаев атындагы БМУда жемиштүү иштеп, социологияны илим жана кесип катары институционалдаштырууга, ошондой эле жаш эгемен республика үчүн жаңы болгон башка бир катар адистиктерге олуттуу салым кошкон. К.Исаев Москва мамлекеттик университетинин, Санкт-Петербург мамлекеттик университетинин жана Батыш Европанын алдыңкы университеттеринин эң мыкты билим берүү программаларына таянып, 1993-жылы биринчи социология жана саясат таануу кафедрасын ачкан. Ошол эле жылы студенттер үчүн практикалык окутуу базасы жана колдонмо социалдык изилдөөлөр борбору катары социологияны изилдөө лабораториясы түзүлгөн. 1994-жылы Башкаруу жана социология факультети негизделген. Ошол эле учурда социалдык иш, психология, мамлекеттик жана муниципалдык башкаруу боюнча адистерди даярдаган кафедралар, ошондой эле заманбап талаптарга жооп берген магистратура жана докторантура бөлүмү түзүлгөн. К.Исаев бул факультетти 1999-жылга чейин ийгиликтүү жетектеген.

Социологиялык изилдөө жана билим берүү лабораториясы отуз жылдан ашык убакыттан бери ар кандай уюштуруучулук форматтарда (Социологиялык изилдөөлөр борбору, Социологиялык жана маркетингдик изилдөөлөр бөлүмү жана Карьера, практика жана маркетинг борбору) ырааттуу түрдө өнүгүп жана иштеп, илимий үзгүлтүксүздүктү жана изилдөө миссиясын сактап келген. 2025-жылы К.Карасаев атындагы БМУнун Окумуштуулар кеңешинин чечими менен Социалдык изилдөөлөр борбору кайрадан түзүлүп, анын негиздөөчүсү Кусейин Исаевдин ысымы берилген.

1989-жылы К.Исаев Кыргызстан социологдор коомун негиздеген, ал эгемендүүлүктөн кийин Кыргызстандын социологиялык ассоциациясына айланган. Ал бул уюмду 2023-жылга чейин жетектеген. Совет доорунда жана эгемендүүлүктөн кийин бир катар абройлуу эл аралык уюмдарда жетекчилик кызматтарды ээлеген. Атап айтканда, ал Советтик социологиялык ассоциациянын вице-президенти (1988), КМШ социологдор ассоциациясында жетекчилик кызматтарды ээлеген (1996) жана Евразия социологиялык ассоциациясынын теңтөрагасы болгон (2001). 2005-жылы Түркиянын Кожаэли шаарында Түрк дүйнөсүнүн социологиялык ассоциациясы түзүлгөн жана ал активдүү демилгечилердин бири болгон.

Ошондой эле ал Россия Федерациясынын Социалдык академиясынын (1995, Москва) жана Гуманитардык академиянын (1996, Санкт-Петербург) академиги, "Якобо" эл аралык изилдөө комитетинин мүчөсү (1997-жылдан бери Варшава, Сеул), Эл аралык социологиялык ассоциациянын мүчөсү (1998-жылдан бери), абройлуу "Социологиялык изилдөөлөр" журналынын редакциялык кеңешинин мүчөсү (1994-жылдан бери) жана "Цивилизациялар диалогу" эл аралык коомдук форумунун уюштуруу комитетинин мүчөсү (2002-жылдан бери) болгон.

К.Исаевдин Кыргызстан социологиялык ассоциациясынын президенти катары кыргыз социологиясын эл аралык деңгээлде жайылтуудагы эмгегин өзгөчө белгилей кетүү керек. 1998-жылдан бери ал Эл аралык социологиялык ассоциациянын мүчөсү болуп, глобалдык жана жергиликтүү маселелер боюнча жумушчу топтордо иштеген. Көп жылдар бою ал дүйнөлүк академиялык коомчулукта кыргыз социологиялык ойунун өкүлү катары өзүн көрсөттү. Атап айтканда, ал Эл аралык социологиялык ассоциациянын Дүйнөлүк конгресстеринде (Монреаль, 1998; Брисбен, 2002; Дурбан, 2006; Барселона, 2008; Гётеборг, 2010; Буэнос-Айрес, 2012; Йокогама, 2014), Цивилизациялар диалогу форумунда (Родос, 2002-2015) илимий баяндамаларды жасаган, ошондой эле Россия социологдор коомунун конгресстерине (Москва, Екатеринбург, Санкт-Петербург, Уфа, Казань ж.б.) жана түрк тилдүү өлкөлөрдүн социологдорунун конгресстерине (Алма-Ата, Стамбул, Коджаэли ж.б.) активдүү катышкан.

Кусейин Исаев саясаттын социологиясы, саясий элита жана анын калыптанышы, инсандык социологиясы, кыргыз таануу, демократияга өтүүнүн улуттук өзгөчөлүктөрү, руханий баалуулуктар, дүйнө тааным, кыргыз тили, кыргыз мамлекеттүүлүгү жана элдик революциялык кыймылдардын теориясы жана практикасы сыяктуу темаларды камтыган 20дан ашык китептин, анын ичинде 10 монографиянын, 140 илимий макаланын жана 250дөн ашык илимий жана публицистикалык макалалардын автору. Анын эмгектери ата мекендик жана абройлуу эл аралык журналдарда, анын ичинде Scopus жана Web of Science журналдарында индекстелген журналдарда жарыяланган. Акыркы жылдары ал кыргыз таануу жана улуттук инсандык маселелерине көңүл буруп келет. Анын маанилүү эмгектеринин катарына "Кыргыздар ким болгон? Алар эмне болуп калышты? Алар эмне болушу керек?" (Бишкек, 2017), "Таза коом - Кыргызстандын өнүгүшүнүн келечектүү жолу" (Бишкек, 2017), "Кыргыз таануу көйгөйлөрү" (Бишкек, 2016) кирет, алар академиялык коомчулукта да, кеңири окурмандар арасында да жогорку бааланган.

1987-жылдан 1992-жылга чейин Алма-Атада жана 1995-жылдан 1998-жылга чейин Казакстандын Түркстан шаарында ал Борбордук Азия өлкөлөрүндө социология боюнча докторлук жана кандидаттык диссертациялар боюнча диссертациялык кеңештердин мүчөсү болуп иштеп, аймактагы илимий кадрларды даярдоого олуттуу салым кошкон. Кийинчерээк, 2005-жылы, анын демилгеси менен К.Карасаев атындагы БМУда социология жана саясат таануу боюнча кандидаттык жана докторлук диссертацияларды коргоо мүмкүнчүлүгү ачылган. Өмүрүнүн акырына чейин ал диссертациялык кеңештердин төрагасынын орун басары жана туруктуу мүчөсү болуп иштеген. Бул мезгилде К.Исаев көптөгөн жаш окумуштууларды — 50дөн ашык илимдин кандидаттарын жана докторлорун — окутуп, насаатчылык кылган.

Көп жылдык жемиштүү илимий жана педагогикалык эмгеги үчүн Кусейин Исаев "Каарман эмгеги үчүн" медалы жана Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин Ардак грамотасы менен сыйланган. Ага "Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмер" ардактуу наамы (2006) жана "Кыргыз Республикасынын эл мугалими" мамлекеттик сыйлыгы (2010) ыйгарылган. Ал өлкөнүн академиялык коомчулугунда, кеңири эксперттик чөйрөлөрдө, кесиптештери менен студенттеринин арасында "Мударис" ардактуу наамы менен белгилүү жана жогорку кадыр-баркка ээ болгон, бул наамды өмүр бою татыктуу көтөрүп жүргөн.

Кусейин Исаев узакка созулган оорудан 2023-жылдын 31-мартында 86 жашында каза болгон.