Кытай – кылымдар бою тарыхы жана өзгөчө, өзгөчө маданияты бар өлкө, ал дүйнөнү өзүнүн түгөнгүс каада-салттары менен таң калтырууда. "Кытайдын ачкыч сөздөрү: салттуу маданияттын белгилери" китебинде айтылгандай, Кытайдын байыркы доорлорго барып такалган салттуу маданияты өзүнүн тереңинде кытай улутунун эң терең руханий умтулууларын, байыркы цивилизациянын акылмандыгынын квинтэссенциясын камтыйт.
Кытай маданиятынын дүйнөдөгү ролу абдан чоң жана көп кырдуу: ал Азиядагы цивилизациялардын калыптанышына терең таасир эткен жана азыркы глобалдык коомдо маанилүү ролду ойной берет. Адамзаттын көптөгөн жетишкендиктери кытай цивилизациясына негизделген.
Байыркы Кытай дүйнөгө Азия элдери үчүн гана эмес, бүтүндөй Европа континенти үчүн тарыхтын багытын түп-тамырынан бери өзгөрткөн ойлоп табууларды тартуулаган: кагаз, дары, компас жана басмакана ойлоп табылган, ал эми жибек жана фарфор сыяктуу кытайлык жергиликтүү материалдар дүйнөлүк соодада маанилүү товарларга айланган. Улуу Жибек жолу Чыгыш менен Батышты байланыштырган уникалдуу көпүрөгө айланган.
Конфуцийчилик жана даосизмдин философиялык мурасынын фундаменталдык принциптери көптөгөн чыгыш өлкөлөрүнүн философиясына, этикасына жана социалдык нормаларына таасир эткен жана дүйнө жүзү боюнча коомдук жана гуманитардык илимдерде социалдык башкаруу, инсандар аралык мамилелер жана гармонияга жетүү маселелеринде акылмандыктын маанилүү булактары катары изилдөө объектиси бойдон калууда.
Байыркы кытай философиясынын гумандуулук, гармония, тартип жана иерархия, "алтын орточо", үй-бүлөлүк баалуулуктар жана улууларды сыйлоо сыяктуу негизги принциптери бүгүнкү күндөгү глобалдашып жаткан дүйнөдө актуалдуу бойдон калууда.
Ал эми даосизмдин окуулары — "Даонун" табигый жолун ээрчүү жана жаратылыш менен гармонияда жашоого умтулуу — бүгүнкү күндө климаттын өзгөрүшү жана глобалдык экологиялык көйгөйлөр контекстинде мурдагыдан да актуалдуу.
Бүгүнкү күндө Кытай өзүнүн бай руханий маданиятын эл аралык таасирин күчөтүү үчүн жумшак күчтүн куралы катары активдүү колдонуп жатат.
Кытай маданияты өзүнүн уникалдуулугун сактап калуу менен, заманбап реалдуулукка активдүү ыңгайлашып, дүйнөлүк цивилизацияны байытууну улантууда, глобалдык көйгөйлөрдү чечүү үчүн өзүнүн чечимдерин жана идеяларын сунуштайт.
"Адамзаттын жалпы келечегинин коомчулугу" жана "Бир алкак, бир жол" демилгеси бүткүл адамзаттын кызыкчылыктарынын жана өнүгүүсүнүн айкалышын билдирет.
Дүйнө жүзү боюнча Конфуций институттары ачылып, кытай тилин жана маданиятын жайылтууда, бул өз ара түшүнүшүүгө жана байланыштарды кеңейтүүгө өбөлгө түзүүдө.
Кытай менен Кыргызстандын ортосундагы билим берүү жаатындагы кызматташтыкты чыңдоо максатында, 2007-жылы ШКУга мүчө мамлекеттердин мамлекет башчыларынын Бишкек саммитинде жана Синьцзян университети менен БМУнун биргелешкен аракеттеринин аркасында К.Карасаев атындагы БМУдагы Конфуций институту 2008-жылдын 15-июнунан бери ийгиликтүү иштеп келет.
К.Карасаев атындагы БМУ 1991-жылдан баштап, Кытайдын жана кытай тилинин тарыхы жана маданияты боюнча адистерди даярдаган Кыргызстандагы биринчи университет болгон. Кыргыз-кытай факультети 2004-жылы түзүлгөн. Учурда факультет Кыргызстан менен Кытайдын жогорку билим берүү жаатындагы кызматташтыгын бекемдөөдө маанилүү ролду ойнойт. Факультетте болжол менен 40 окутуучу иштейт жана 800дөн ашык студент билим алат.
Акыркы бир нече жылдын ичинде, 2022-жылдан 2025-жылга чейин, 40тан ашык студент Кытайдын университеттеринде тилдик стажировкадан өтүштү.
2024-жылдын июль айында эң мыкты студенттер Сиань шаарындагы "Бир алкак, бир жол" демилгесинин алкагындагы жайкы лагерге барышкан. 2025-жылдын июль айында эң мыкты 10 студент Үрүмчү-Сиань жайкы лагерине барышкан. 2025-жылдын ноябрь айында 10 студент Сиань шаарындагы Түндүк-Батыш университетинде жазгы лагерге катышкан.
Факультеттин иштеп турган мезгилинде КЭРдин колдоосу менен ири долбоорлор ишке ашырылган:
1. Кытай Эл Республикасынын Билим берүү министрлигинин жардамы менен 2002-жылдын 25-сентябрында "Кытай тили борбору" түзүлгөн.
2. 2019-жылы Кытай Эл Республикасынын Мамлекеттик кеңешинин басма сөз кызматынын жана БСУнун колдоосу менен Кытай павильону түзүлгөн.
3. 2013-жылдын декабрь айында Конфуций институтунун (Ханьбань) штаб-квартирасы менен К.Карасаев атындагы БМУнун Кытай Эл Республикасынын университеттери менен кызматташуу келишиминин негизинде "Кытай тили боюнча лингвисттерди даярдоо боюнча 2+2 билим берүү программасы" иштелип чыккан: факультеттин студенттери Кытай Эл Республикасынын университеттеринде гранттык негизде билим ала алышкан; 2013-жылдан 2021-жылга чейин бул программаны 128 студент ийгиликтүү аякташкан.
Жыл сайын Кыргыз-Кытай факультетинин демилгеси менен "Борбордук Азия өлкөлөрү менен Кытайдын ортосундагы кызматташтык жаштардын көз карашы менен" аттуу эл аралык илимий-практикалык конференция жана экинчи-төртүнчү курс студенттери үчүн кытай фонетикасы боюнча университеттер аралык сынак өткөрүлөт. Кытайдын тарыхына, маданиятына, географиясына, саясатына жана жазуусуна арналган викторина, анда студенттер кытай темалары боюнча билимдерин көрсөтүшөт, бул биринчи жана экинчи курс студенттеринин кызыгуусун арттырат.
Синхрондук котормочулар бүгүнкү күндө эмгек рыногундагы эң көп суроо-талапка ээ болгон адистердин арасында өзгөчө жогорку орунду ээлейт. Кыргызстан менен Кытайдын ортосундагы кызматташтыктын тереңдеши менен жогорку квалификациялуу синхрондук котормочуларга болгон суроо-талап өсүүдө, ал эми учурдагы окутуу системасы заманбап эмгек рыногунун талаптарына толук жооп бере албайт.
Бул жагынан алганда, "Синхрондук котормонун теориясы жана практикасы" жаңы кафедрасын түзүү зарыл. Кафедраны ачуу Академиялык университеттин жыйынында бекитилген.
Учурда Кыргызстан кытай таануу боюнча комплекстүү изилдөө программасы жок. Учурда университетте кыргыз-кытай изилдөө борборун түзүү зарылдыгы курч турат. Аспиранттар жана магистранттар кытай тили, маданияты жана философиясы боюнча изилдөөлөрдү жүргүзө башташты.
Борбор университеттик билим берүү үчүн жаңы изилдөө багыттарын ачат. Биз, БМУда, кытай таануу жаатында дисциплиналар аралык изилдөөлөрдү жүргүзүү, жаңы окуу программаларын иштеп чыгуу жана илимди кыргыз-кытай мамилелеринин экономикалык жана социалдык-маданий өнүгүүсүнө интеграциялоо үчүн шарттарды түзүү зарылдыгын көрүп турабыз.
К.Карасаев атындагы Бишкек мамлекеттик университетинин ректору, профессор Мирлан Дылдаев